Praktyka raportowania społecznego w Polsce. Badanie 2007-2009

Polska należy do krajów, w których sprawozdawczość w zakresie społecznej odpowiedzialności jest zjawiskiem stosunkowo nowym. W 2010 roku CSRinfo przeprowadziło wstępną analizę stanu raportowania w Polsce za lata 2007-2009. Jej wyniki miałam okazję zaprezentować podczas IV Międzynarodowej Konferencji CSR w Berlinie. Jakie wyzwania i bariery napotykają polscy menedżerowie w praktyce raportowania?

Poddaliśmy analizie raporty społeczne opublikowane w latach 2007-2009, i pochodzące z trzech źródeł: zgłoszone do konkursu na najlepszy raport społeczny, zarejestrowane na stronie Global Reporting Initiative lub na stronie corporateregister.com (stan na IX 2010).

Tym samym nasza próba sprowadziła się do 39 raportów. Na rynku publikacji tego typu jest nieco więcej, jednak  są one rozproszone. Nasza decyzja co do wyboru źródeł wyróżniała firmy, które podjęły wysiłek szerszej komunikacji z rynkiem.

Raporty poddaliśmy analizie, biorąc za punkt odniesienia Wytyczne Global Reporting Initiative. Dodatkowo analizę uzupełniliśmy o wywiady z 10 menedżerami. 

Polska praktyka raportowania

Raportowanie w latach 2007-2009 zdominowane było  przez trzy branże: FMCG, branżę finansową oraz paliwowo-gazową. Niektóre z firm kontynuują raportowanie od kilku lat, toteż na 39 raportów, przypadało 25 firm (nie licząc raportu branżowego).

Mimo małej skali raportowania, większość (31) polskich raportów obejmowało zarówno obszar ekonomiczny, społeczny jak i środowiskowy.  Dlatego można je było zaliczyć do raportów zrównoważonego rozwoju.

Główne tematy podejmowane w raportach dotyczyły: zaangażowania społecznego, pracowników, środowiska naturalnego oraz relacji z klientami. Ponadto w większości raportów ujęte były kwestie wartości firmy oraz odniesienia do relacji z dostawcami.

Osiem raportów było przygotowanych według Wytycznych Global Reporting Initiative (GRI), co oznacza, że niektóre firmy podjęły wysiłek raportowania w momencie, gdy Wytyczne GRI nie były jeszcze przetłumaczone na język polski.

Jak wspomniałam wcześniej raporty CSR są w Polsce stosunkowo nowe i firmy ciągle uczą się tej formy sprawozdawczości. Przykładając do analizowanych raportów miarę Wytycznych GRI  G3 zidentyfikowaliśmy następujące problemy:

•    Raporty firm nie zawsze ujmowały wszystkie istotne kwestie, które powinny zostać poddane raportowaniu, co przekładało się na niewypełnienie zasady kompletności– niekiedy brakowało istotnych aktorów lub wydarzeń.
•    Raporty zawierały ograniczoną informację na temat praktyki zaangażowania interesariuszy. Chciałabym tutaj zwrócić uwagę, że najnowsza aktualizacja Wytycznych GRI wymaga udokumentowania zaangażowania interesariuszy, co być może spowoduje udoskonalenie tej praktyki.
•    Firmom sprawiało również trudność pokazanie związku między zrównoważonym rozwojem a strategią firmy.
•    Jednym z częstych problemów było ujmowanie w raporcie jedynie korzystnych dla firm informacji, a pomijanie lub przedstawianie w ograniczony sposób trudnych kwestii.
•    Ze względu na fakt, że część raportów ukazywała się nieregularnie, pojawiały się również problemy z porównaniem danych.
•    W części publikacji brakowało danych ilościowych.
•    W niektórych raportach treść mogłaby być zaprezentowana w bardziej czytelny i przejrzysty sposób.

Dlaczego firmy raportują?

Obok analizy samych raportów zapytaliśmy polskich menedżerów  i specjalistów o ich opinię na temat raportowania w Polsce. Okazało się, że motywacja firm w Polsce leżąca u podstaw raportowania jest różni się od motywacji podawanych przez raportujące firmy w innych krajach europejskich (np. badanie KPMG 2010).

W Polsce menedżerowie wskazywali na następujące kwestie:

•    Jesteśmy częścią międzynarodowej korporacji i takie raportowanie jest naszym standardem korporacyjnym
•    Chcemy być pierwsi- zostać liderem w naszym sektorze
•    Chcemy podzielić się naszymi dobrymi praktykami
•    Jest to dla nas naturalny krok w procesie dialogu z interesariuszami
•    Jest to rezultat naszej nowo przyjętej strategii
•    Jesteśmy spółką giełdową
•    Nobilitacja, „dobry snobizm”

Tymczasem zagranicą raportujący* wskazują przy motywacji raportowania na takie kwestie jak przyjęcie odpowiedzialności za działania i rozliczenie się z nich, udoskonalenie procesów wewnętrznych, zaangażowanie interesariuszy, komunikacja praktyk zarządzania i osiągnięć firmy, odpowiedź na oczekiwania otoczenia (interesariuszy), wypełnienie obowiązków prawnych czy unikanie ryzyk reputacyjnych.

Bariery w raportowaniu

Zapytani przez nas menedżerowie byli zgodni co do barier. Wymienili tutaj:

•    Niski poziom świadomości wśród interesariuszy na temat samej koncepcji CSR i związanego z nią raportowania
•    Traktowanie raportów wyłącznie jaki narzędzi PR
•    Brak otwartości w komunikacji trudnych kwestii
•    Ograniczone zasoby
•    Koszt audytora
•    Dostęp do danych ilościowych
•    Brak treści do zaraportowania

Mimo braku świadomości na temat CSR i raportowania, jak i traktowania raportów wyłącznie jako narzędzia PR, menedżerowie, z którymi rozmawialiśmy, obserwują stopniowe odejście od traktowania raportów jako broszur marketingowych.

Wskazany przez respondentów brak otwartości w komunikacji trudnych kwestii wyjaśniałby naszą ocenę braku równowagi w prezentacji pozytywnych i negatywnych treści w raportach.  Podobnie rzecz się ma z dostępem do danych ilościowych. Z naszej obserwacji wynikało, że firmy napotykały trudności w zebraniu i prezentacji danych ilościowych.

Menedżerowie wskazywali jako barierę przy podejmowaniu raportowania ograniczone zasoby w firmach.  Pierwszy proces raportowania CSR w firmie jest zazwyczaj wymagający pod kątem czasu i zasobów. Pozwala on jednak wypracować w firmie długofalowy system raportowania.

Zwróciliśmy uwagę na odpowiedzi, w których wskazano na brak treści do zaraportowania. Warto w tym momencie podkreślić, że firma, która nie posiada polityki czy strategii CSR również może podjąć raportowanie.

Po pierwsze każda firma wywiera wpływ ekonomiczny, społeczny i środowiskowy i zarządzanie tym wpływem oraz wyniki firmy w tych trzech obszarach stanowią przedmiot raportu CSR. Po drugie raport można wykorzystać do analizy obecnej sytuacji i uporządkowania działań i tym samym podjąć pierwszy krok ku bardziej kompleksowemu podejściu do społecznej odpowiedzialności biznesu.

Wyzwania raportowania

Szczególnie interesujące były uwagi menedżerów dotyczące ich doświadczeń związanych z raportowaniem. Okazuje się, że w praktyce raportowania trudności stanowią:

•    Współpraca pomiędzy departamentami w firmie
•    Konieczność edukacji zespołu raportującego
•    Brak znajomości standardów raportowania
•    Identyfikacja istotnych kwestii
•    Jakość raportu – satysfakcja raportującego zespołu

Moim zdaniem poza ostatnim punktem, pozostałe cztery trudności można pokonać zapewniając zewnętrzne wsparcie specjalistycznej firmy i umożliwiając pracownikom uczestnictwo w szkoleniach z zakresu raportowania. Dodatkowo warto wspomnieć, że Global Reporting Initiative w 2011 roku wraz z aktualizacją GRI G3 wydało protokół, który ma wspierać raportujących w identyfikacji istotnych kwestii

Przyszłość raportowania w Polsce

Nasza analiza i ciągła obserwacja rynku pozwala na optymistyczne spojrzenie na rozwój raportowania CSR w Polsce.  Sprawozdawczość społecznej odpowiedzialności biznesu staje się standardem globalnym, implementowanym również na lokalnych rynkach i w łańcuchach dostaw.

Dlatego polskie firmy nie unikną tego trendu. Przyglądając się  raportom wydanym w 2010 roku można dostrzec, że polepsza się jakość raportowania i firmy zdają sobie sprawę z tego, że raport CSR to nie jest broszura marketingowa, ale forma sprawozdawczości.

Dlatego wraz z dojrzewaniem polskiego rynku CSR możemy oczekiwać lepszego zrozumienia dla samego procesu raportowania i rozwoju praktyki raportowania.

* Badanie KPMG (2010)

Analiza CSRinfo ma charakter jakościowy, a jej celem było wyłonienie trendów i dokonanie wstępnej oceny stanu raportowania w Polsce. CSRinfo będzie powtarzało badanie dotyczące raportowania na polskim rynku. Kolejna analiza za 2010 rok pojawi się na jesieni 2011.

Źródło: CSRinfo.org